Coalitieakkoord West Betuwe 2026-2030

Het uitgangspunt van de coalitie van Dorpsbelangen, SGP en D66 is bij alle doelstellingen en opgaven herkenbaar lokaal beleid, met ruimte voor maatwerk en met aandacht voor de identiteit van de 26 kernen alsook de identiteit van West Betuwe als plattelandsgemeente. Doelen en opgaven worden op een inventieve en ondernemende wijze gerealiseerd, zodat wordt gekomen tot een uitvoerbaar akkoord voor de komende bestuursperiode met langetermijnperspectief.

Van belang hierbij is dat de coalitie de komende jaren wil inzetten op een brede gedeelde basis, niet alleen in onze 26 kernen maar ook in onze gemeenteraad. De uitdagingen en opgaven die de komende jaren op onze gemeente afkomen, vragen hier om. Daarom werkt de coalitie waar overeenstemming gevonden kan worden met de gehele raad samen en staat zij open voor goede ideeën en creatieve oplossingen. Daarom is dit een coalitieakkoord met raadsbrede elementen. Van het college van burgemeester en wethouders in het bijzonder verwacht de coalitie dat zij als één opereren.

Deze coalitie bouwt voort op wat er in de afgelopen zeven jaar in de gemeente West Betuwe voor haar inwoners is bereikt. Dit houdt de coalitie dan ook graag in stand, ook als deze zaken verder niet genoemd worden in dit akkoord. Dit coalitieakkoord geeft de accenten weer waar de coalitie zich de komende jaren voor wil inzetten. Dat is vanzelfsprekend meer dan alleen wat hier op papier staat.

Doelen

De gemeente West Betuwe staat voor een klantgerichte, betrouwbare en menselijke overheid. Dienstverlening is geen apart beleidsveld, maar een grondhouding die voelbaar is in alle contacten en communicatie tussen inwoners, ondernemers en de gemeente. Inwoners moeten zich gezien, gehoord en geholpen voelen, ongeacht hun vraag of situatie. Wij kiezen bewust voor dienstverlening die begrijpelijk, dichtbij en op maat is, en ruimte biedt voor maatwerk. Daarbij kijken we niet alleen naar onze eigen organisatie, maar ook naar onze partners die onze inwoners bedienen. 

Het is daarbij belangrijk onze processen nog verder lean en efficiënt in te richten. Enerzijds om onze inwoners zo goed mogelijk te helpen en anderzijds onze doelen te kunnen bereiken. Dit vraagt ook een wendbare organisatie die inspeelt op de uitdagingen in onze gemeente. 

Als coalitie van Dorpsbelangen West Betuwe, SGP West Betuwe en D66 West Betuwe willen wij een stabiel, betrouwbaar en herkenbaar lokaal bestuur zijn, dat dicht bij inwoners staat en werkt vanuit de kracht van de eigenheid als plattelandsgemeente en de kracht van 26 unieke kernen. 

Wij kiezen voor een bestuursstijl die:

• politiek en bestuur dienstbaar maakt aan inwoners, niet andersom;
• uitgaat van kerngericht werken en maatwerk, met oog voor verschillen tussen kernen
• uitgaat van vertrouwen, openheid en verantwoordelijkheid;
• ruimte biedt voor ondernemend en inventief bestuur

Wij beseffen dat goed bestuur vraagt om respectvolle samenwerking en duidelijke afspraken, tussen raad, college, organisatie en regio. Juist waar dynamiek kan ontstaan. Vertrouwen is daarbij geen vanzelfsprekendheid, maar een opdracht die elke dag opnieuw waargemaakt moet worden. West Betuwe wil haar rol en positie in de regio en richting hogere overheden verstevigen. 

Veiligheid en weerbaarheid vormen voor de coalitie fundamentele basisvoorwaarden: inwoners en ondernemers moeten zich niet alleen gehoord en geholpen voelen, maar zich ook veilig weten in hun leefomgeving, in hun woning en in hun dagelijks leven. Daarbij ondersteunen wij de kracht vanuit de kernen om te werken aan een veilig en weerbare samenleving.

Actiepunten

1. Bestuurscultuur: ieder in zijn eigen kracht zetten 

• Wij willen de kernwaarden (Dienstverlenend, Vakbekwaam, Vertrouwen, Mensgericht, Gedreven, Durf) van de gemeente West Betuwe duidelijk terugzien in raad en college. 
• Wij staan voor een ondernemend en inventief college. 
• We streven een kwalitatief debat in de raad na. 
• We zijn altijd gericht op het zoeken naar een zo breed mogelijk draagvlak.
• We accepteren dat politiek soms schuurt en organiseren daar ruimte voor reflectie en gesprek, met respect voor elkaar en zonder escalatie of verrassing.
• We stellen voor om te komen tot een herijking van het reglement van orde om instrumenten te borgen zoals:
  • Informeren
  • Consulteren
  • Spreektijden
  • Besluitvorming door gremia

2. Kerngericht en dichtbij besturen

• De identiteit, schaal en kracht van de 26 kernen vormen het vertrekpunt van beleid en uitvoering.
• We bouwen verder op het kerngericht werken: 
  • Structurele borging van kerngericht werken in de organisatie, het kernenbudget en leefbaarheidsbudget;
  • Extra investeren in het gebruik van data, leefbaarheidsindicatoren en de analyse van data. Hierbij gaan we op een goede manier met deze data om; 
  • Verdere aansluiting van jaarplannen, kerngericht begroten; portfoliomanagement op kernopgaven;
  • Gerichte investeringen in leefbaarheid.
• Het participatieplatform Samen in West Betuwe gaan we structureel borgen. Uit de lopende pilot zal blijken welke onderdelen succesvol zijn en welke onderdelen we aanpassen.
• Inwoners worden vroegtijdig betrokken, met helderheid over wat wel en niet beïnvloedbaar is.
• Onderdeel van het DNA van kerngericht werken is het streven naar breed draagvlak, zodat ook wordt gedacht aan de inwoners die niet van zich hebben laten horen. 

3. Visie op toekomst

• We komen tot een visie voor de lange termijn, na 2040, om de unieke identiteit van de gemeente en de 26 kernen te waarborgen. We maken daarbij gebruik van de eerder opgehaalde inzichten vanuit onze samenleving en eerder vastgestelde visies. 

4. Ondernemend en uitvoerbaar

• Wij kiezen voor een bestuursstijl waarbij doelen en opgaven op een inventieve en ondernemende wijze worden gerealiseerd.
• Waar nodig wordt beschikbare capaciteit slimmer ingezet en/of vergroot om doelen en opgaven te verwezenlijken. 
• De leden van het college worden voortaan individueel ondersteund door bestuursadviseurs; de formatie van dit team wordt daarvoor uitgebreid. 

5. Regionale en bovenlokale samenwerking

• West Betuwe werkt actief samen in de regio en neemt haar positie als vijfde grootste gemeente van Gelderland richting hogere overheden, altijd vanuit het belang en de draagkracht van de eigen kernen. Daar waar mogelijk neemt de gemeente bovendien een leidende positie in. 
• We zijn een betrouwbare partner, en daarbij stellen we ook grenzen wanneer opgaven de draagkracht van onze kernen en/of samenleving overschrijden.
• Bij landelijke opgaven met lokaal effect kiest het bestuur voor, onder andere:  
  • Zorgvuldigheid;
  • Transparantie;
  • Belangenbehartiging richting Rijk en provincie, samen met regionale bondgenoten;
  • Draagvlak in de samenleving;
  • Afweging van de impact op de lokale voorzieningen zoals zorg en onderwijs.

6. Veiligheid: dichtbij, zorgvuldig en in samenhang met leefbaarheid

• Veiligheid is een kernvoorwaarde voor leefbaarheid en vertrouwen in het bestuur; inwoners moeten zich veilig voelen in hun kern én gehoord weten wanneer dat onder druk staat.
• We hanteren een integrale benadering van veiligheid, waarbij sociale veiligheid, leefbaarheid, openbare orde en weerbaarheid in samenhang worden bekeken.
• We ontwikkelen een maatregelenpakket om het gevoel van onveiligheid tegen te gaan. Hierbij kan de aanwezigheid en een herziening van het takenpakket van onze boa’s een onderdeel zijn. 
• We verstevigen de rol van buurttoezicht en inwoners die zich voor het veiligheidsgevoel inzetten in bijvoorbeeld appgroepen voelen zich door ons gewaardeerd. We koppelen hen bovendien aan de wijkagent. 
• We zetten campagnes op om de veiligheid in onze kernen en het buitengebied te bevorderen. 
• Preventie krijgt nadrukkelijk aandacht, onder meer via: 
  • samenwerking met dorpen, verenigingen en maatschappelijke partners;
  • inzet op sociale cohesie en preventie;
  • oog voor de aanpak van ondermijning, polarisatie en onveiligheid in kernen.
• Bij complexe of gevoelige opgaven (zoals opvang, woningbouw of grootschalige voorzieningen) wordt veiligheid expliciet en vroegtijdig betrokken in de afweging, inclusief effecten op: 
  • leefbaarheid in de kern;
  • draagvlak onder inwoners;
  • druk op voorzieningen;
• Bij veiligheidsvraagstukken is het uitgangspunt: zorgvuldig waar het moet, daadkrachtig waar het kan, met respect voor inwoners en duidelijke communicatie over keuzes en grenzen.
• Een goed uitgeruste brandweer is noodzakelijk. We zetten ons bij de Veiligheidsregio in om verplaatsing van materiaal zo veel als mogelijk is te voorkomen. Ervaring leert dat dit demotiverend werkt voor brandweervrijwilligers die met hun specialiteit gebonden zijn aan een specifieke locatie.

Doelen

West Betuwe is een gemeente van dorpen en stadjes waar inwoners zich thuis voelen, naar elkaar omkijken en in elke levensfase passend kunnen wonen. Wij willen een West Betuwe waar wonen bereikbaar, betaalbaar en toekomstbestendig is, en waar iedereen – jong en oud, starter, gezin, senior of spoedzoeker – een plek kan vinden, bij voorkeur in de eigen kern.

De woningnood raakt de leefbaarheid van onze kernen en vraagt om daadkracht, realisme en samenwerking. Daarom is wonen één van de hoogste prioriteiten van deze coalitie. Wij kiezen voor bouwen in álle kernen, met oog voor het dorpse karakter, maar ook met de overtuiging dat dorpen levende gemeenschappen zijn die mogen groeien en vernieuwen.

Onze doelen zijn tweeledig:

• nu nog meer tempo maken met uitvoerbare plannen en zichtbare bouwresultaten, daarbij verhogen we het aantal te bouwen woningen om significant meer te groeien in het inwonersaantal.
• vooruitkijken met een doorlopende woningbouwopgave die ook na 2030 zekerheid biedt.

Dat vraagt niet alleen plannen, maar ook voldoende uitvoeringkracht, een realistisch groeipad en keuzes in wat we wél en niet tegelijk kunnen doen. De groei die nodig is voor de lange termijn vraagt voorbereiding, duidelijke ruimtelijke keuzes en meerjarige investeringen.

Wonen is voor ons meer dan stenen stapelen. Nieuwe woningen moeten bijdragen aan doorstroming, leefbaarheid, sociale samenhang en gelijke kansen, in groene en zorgzame buurten met goede voorzieningen.

Actiepunten

1. We onderzoeken de mogelijkheden voor een schaalsprong voor de gemeente West Betuwe

Een schaalsprong biedt ons mogelijkheden om de unieke identiteit van onze gemeente en 26 kernen te waarborgen en onze voorzieningen op de lange termijn in stand te kunnen houden. Omdat een schaalsprong meer omvat dan alleen het bouwen van woningen, doen we hier de komende periode gedegen onderzoek naar. We beseffen dat investeringen in een schaalsprong pas effect hebben op lange termijn.

2. Bouwen in alle kernen, voor alle doelgroepen

We blijven bouwen in alle kernen van West Betuwe, groot én klein. Ook dorpen waar eerder weinig is gebouwd, krijgen aandacht. Tegelijk erkennen we dat capaciteit en uitvoeringskracht begrensd zijn. Daarom maken we duidelijke keuzes in fasering, schaal en prioriteit, zonder het principe van bouwen in alle kernen los te laten.

3. Woningbouw als hoogste prioriteit

Zolang de woningnood aanhoudt, is woningbouw een belangrijk speerpunt van de gemeente. We richten ons primair op haalbare en uitvoerbare plannen zowel binnen als buiten de bebouwde kom.

4. Versnellen met focus op uitvoering en capaciteit

Versnelling vraagt om voldoende ambtelijke capaciteit en duidelijke werkafspraken. We investeren gericht in organisatie en projectcapaciteit waar dat nodig is om de woningbouwopgave waar te maken. Hiervoor richten we een projectbureau op dat kleinschalige en grootschalige bouwprojecten gedifferentieerd oppakt. Tegelijk sturen we op eenduidigheid, efficiëntie en transparantie binnen procedures en kaders (bijvoorbeeld bij de omgevingstafel als bij de afweging rondom individuele projecten), goede voorbereiding door initiatiefnemers en het waar mogelijk neerleggen van werkzaamheden bij ontwikkelaars. We leren van de ervaringen en successen van andere gemeenten, bijvoorbeeld bij de inrichting van de welstandscommissie. 

5. Betaalbaar wonen en gelijke kansen

We zetten stevig in op betaalbare koop- en huurwoningen. In het totaal van de nieuwbouw van woningen streven we in de gemeente naar een mix van sociale huur, middenhuur, betaalbare koop en duurdere woningen middels de inzet van het vereveningsfonds. Waar wettelijk mogelijk werken we met kernbinding, zodat inwoners in hun eigen kern kunnen blijven wonen.

6. Doorstroming en wonen op maat 

We stimuleren passende woningen gericht op doorstroming. We stimuleren woonvormen zoals hofjes, geclusterd wonen, wonen met zorg en begeleid wonen voor jongeren. 

7. Nieuwe woonvormen en slimmer ruimtegebruik

We stimuleren innovatieve woonvormen en flexibel ruimtegebruik, waaronder:

• kavelsplitsing en woningsplitsing;
• hospitaverhuur en friends-contracten;
• tiny houses en erf delen;
• optoppen en herbestemming van bestaande bebouwing (ook maatschappelijk vastgoed).

Hoogbouw (4 etages of hoger) is mogelijk. Door slimmer te bouwen creëren we ruimte zonder onnodige uitbreiding. We maken (nieuwe) woonvormen binnen en buiten de bebouwde kom mogelijk, we denken hierbij onder andere aan herontwikkeling van bestaand vastgoed. 

8. Samenwerking met woningcorporaties

De samenwerking met woningcorporaties blijft essentieel. We maken stevige prestatieafspraken over onder andere urgentieregeling, kernbinding, standplaatsen, betaalbaarheid en verduurzaming. 

9. Wonen, voorzieningen en zorg in samenhang

Woningbouw gebeurt nooit los van de omgeving. Bij nieuwe projecten kijken we nadrukkelijk naar samenhang met voorzieningen zoals dorpshuizen, scholen, zorg, sport, groen en mobiliteit. Ook uitdagingen zoals netcongestie, parkeren en water worden tijdig meegenomen, zodat nieuwe buurten leefbaar en toekomstbestendig zijn.

10. Participatie vanaf het begin

Inwoners worden vroegtijdig betrokken bij woningbouwplannen in hun kern door de initiatiefnemer(s) conform de Omgevingswet. We starten met een denktank wonen met daarin professionals en woningzoekenden om de woningbouwopgave te versnellen. We zorgen voor duidelijke afwegingen en transparante besluitvorming, waarbij het algemeen belang van wonen voor iedereen leidend is.

11. Actieve en transparante grondpolitiek waar nodig

• We staan open voor actieve grondpolitiek als dit nodig is om strategische doelen te realiseren, en maakt hierbij bewuste en goed onderbouwde keuzes.
• We zetten in op het (her) ontwikkelen van onze eigen gronden en vastgoed ten behoeve van woningbouw.
• Marktpartijen krijgen ruimte voor creativiteit en initiatief, binnen heldere publieke kaders.

12. Heldere procedures en betere ‘klantreis’ voor initiatiefnemers

• Initiatiefnemers verdienen duidelijkheid. We verbeteren de klantreis voor initiatiefnemers: helderheid aan de voorkant over regels, doorlooptijden en verantwoordelijkheden.
• We evalueren samen met initiatiefnemers en de gemeenteraad waar procedures onnodig vertragen, inclusief de wisselwerking met de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR).
• Wij verwachten van professionele initiatiefnemers ook professioneel handelen: goede voorbereiding aan hun kant leidt tot snellere toetsing aan onze kant.

Doelen

Werk is meer dan inkomen: het geeft mensen eigenwaarde, perspectief en verbondenheid met hun omgeving. In West Betuwe willen we dat iedereen die kan werken, ook daadwerkelijk meedoet, op een manier die past bij iemands talenten en bij het karakter van onze gemeente. We staan voor een sterke lokale en regionale economie, met ruimte voor ondernemers, familiebedrijven, agrariërs en maatschappelijke initiatieven. We zijn trots op onze fruittelers die bijdragen aan onze identiteit als dé fruitgemeente van Nederland, we blijven hen hierin steunen. Mensen die moeite hebben om aansluiting te vinden op de arbeidsmarkt willen we ondersteunen, met oog voor de menselijke maat en realistische verwachtingen van onze inwoners en onze organisatie. We zien werken nadrukkelijk in samenhang met leefbaarheid van de kernen, scholing, bereikbaarheid en ruimte om te ondernemen. Hierin zien wij het belang van participatie, verantwoordelijk ondernemerschap en toekomstbestendige werkgelegenheid. Samen zetten wij in op een betrouwbare, dienstbare overheid die ondernemers en werkenden ondersteunt.

Actiepunten

1. Ruimte voor lokaal ondernemerschap en mkb

• We zetten proactief in op een ondernemersvriendelijke gemeente, met heldere procedures en korte lijnen tussen ondernemers en gemeente. De economische visie actualiseren we samen met onze ondernemers(verenigingen).  
• Ook ruimtelijke procedures en capaciteit moeten geen belemmering vormen voor economische ontwikkeling.
• We verbeteren de dienstverlening richting ondernemers. We werken met een vast en herkenbaar aanspreekpunt voor ondernemers. 
• We waarderen de kracht van lokale familiebedrijven, agrariërs en lokale ondernemers als ruggengraat van de economie in de kernen.
• We gaan de organisatiegraad onder ondernemers (ten behoeve van gemeenschappelijk beheer en ontwikkeling bedrijventerreinen, winkelcentra) verder stimuleren en daar waar toepasbaar ondersteunen met Bedrijven Investeringzones  (BIZ) constructies of vergelijkbare oplossingen zoals de methodiek van een kernagenda.
• We blijven inzetten op voldoende en toekomstbestendige bedrijventerreinen, met oog voor landschappelijke inpassing en bereikbaarheid en de inkomsten van de gemeente. De beide initiatieven Zeiving, het initiatief Hondsgemet en het initiatief De Geer krijgen prioriteit om te versnellen binnen Ruimtelijke Ordening.   
• Als gemeente ondersteunen we onze lokale ondernemers door hen binnen de kaders van de wet voorrang te geven in onze inkoop- en aanbestedingstrajecten. 
• Om al onze actiepunten te bereiken verhogen we de OZB voor bedrijven naar een regionaal gemiddelde en breiden we de formatie economie uit met minimaal 1 formatieplaats.
• De huidige winkeltijdenverordening blijft in stand, zonder inperking of verruiming.

2. Een inclusieve arbeidsmarkt met aandacht voor de menselijke maat

• We blijven investeren in participatie en re-integratie, met maatwerk voor mensen die (tijdelijk) niet zelfstandig aan het werk komen.
• We vragen reële tegenprestaties, maar altijd met oog voor persoonlijke omstandigheden en draagkracht.
• We werken samen met werkgevers, onderwijs en maatschappelijke organisaties om beschut werk, leerwerkplekken en stageplaatsen te vergroten.
• Statushouders en nieuwkomers mogen werken en we begeleiden hen zo snel mogelijk richting taal, werk en participatie.

3. Onderwijs, vakmanschap en toekomstbestendige vaardigheden

• Vanwege onze centrale ligging zijn we een aantrekkelijke gemeente voor onderwijslocaties. Daarom stimuleren we de ontwikkeling van onderwijslocaties in de buurt van station Geldermalsen, bieden daar waar mogelijk ruimte voor en onderzoeken we het aanbod van onderwijs wat hier een plek kan vinden. 
• De fruitteelt zit in het DNA van onze gemeente. Daarom verdient de Fruit Tech Campus onze aandacht en ontwikkelen we deze tot een volwaardige campus waar onderwijs gegeven wordt over innovaties in de fruitteelt én aanverwante disciplines die de fruitteelt en onze identiteit als fruitgemeente van Nederland toekomstbestendig kunnen maken. Zoals opleidingen rondom data/AI, evenementen en gebiedsmarketing. Daarnaast krijgen fruitgerelateerde bedrijven en verenigingen hier vestigingsmogelijkheden waaraan praktijkgestuurd onderwijs gekoppeld kan worden. 
• We stimuleren samenwerking tussen onderwijs, ondernemers, overheid en regio om jongeren te boeien en binden aan ons bedrijfsleven en zij‑instromers op te leiden voor tekortsectoren. Daarom gaan we HUB Rivierenland en i_Lab structureel ondersteunen. We verwachten daarbij hetzelfde enthousiasme van onderwijsinstellingen en ondernemers.
• We zetten in op behoud van praktisch en vakgericht onderwijs en goede stageplaatsen binnen de gemeente en regio.
• We ondersteunen initiatieven die bijdragen aan leven lang ontwikkelen, met aandacht voor zowel jongeren als oudere werknemers.

4. Arbeidsmigratie: eerlijk, zorgvuldig en handhaafbaar

• We erkennen het belang van arbeidsmigranten voor de lokale economie, maar sturen op fatsoenlijke huisvesting, goede arbeidsomstandigheden en naleving van regels. We hanteren hierbij de SNF-norm (stichting normering flexwonen). Het huisvesten van arbeidsmigranten op erven van ondernemers heeft hierbij de voorkeur. 
• We versterken toezicht en handhaving met behulp van het digitale nachtregister waar nodig, samen met regionale partners.
• We blijven kritisch op de impact van arbeidsmigratie op leefbaarheid in kernen en nemen dit mee in ruimtelijke en economische keuzes.
• Daar waar mogelijk voorkomen we huisvesting in woningen die ten goede kunnen komen aan woningzoekende gezinnen.  
• We maken regels voor kamerverhuur. 

5. Veiligheid en aanpak van ondermijning

• Ondermijning krijgt expliciete aandacht bij herstructurering en nieuwe ontwikkelingen van bedrijventerreinen.
• We versterken de informatiepositie van de gemeente en werken samen met partners om misbruik van leegstand en bedrijventerreinen tegen te gaan.

Doelen

De gemeente West Betuwe zet zich in voor een leefbare omgeving en levendige kernen, waarin het fijn en prettig leven is voor al onze inwoners in alle 26 kernen. Onze cultuur en tradities zijn daarbij van grote waarde en verdienen bescherming en aandacht. Leefbaarheid ontstaat niet vanzelf. Daarom kiezen wij bewust voor samenwerking: met inwoners, verenigingen, kerken, maatschappelijke organisaties en lokale ondernemers. We benutten de kracht van de samenleving en geven inwoners, vanuit ons participatiebeleid, veel ruimte voor inspraak en initiatief. De gemeente ondersteunt, faciliteert en verbindt, met respect voor de eigenheid van elke kern. Zo werken we samen aan een West Betuwe waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten, recreëren, zich ontwikkelen, hun talenten inzetten en samen kunnen sporten, in een nette, veilige en groene omgeving. Goed leven betekent ook dat voorzieningen bereikbaar zijn en mensen volop kunnen meedoen. Onderwijs, mobiliteit, ontmoeting, welzijn en bereikbaarheid vormen daarbij samen de basis. We blijven investeren in sterke kernen, goede verbindingen en een mensgerichte overheid, die dichtbij staat en oog heeft voor de menselijke maat. 

Actiepunten

1. Leefbare en levendige kernen

• Dorpshuizen, MFC’s en andere ontmoetingsplekken zoals sportaccommodaties blijven het hart van de kernen en worden structureel ondersteund. Hiervoor borgen we het fonds Steengoed structureel. Waar mogelijk zoeken we in samenspraak met de inwoners van een kern mogelijkheden om deze voorzieningen te combineren.
• Kernagenda’s en leefbaarheidsbudgetten blijven de basis, met nadruk op uitvoering, zichtbaarheid en resultaat. 
• We behouden en versterken tradities en lokaal erfgoed omdat deze bijdragen aan herkenning en verbondenheid.

2. Participatie en samenleven

• Inwoners, verenigingen, kerken, dorpsplatformen en maatschappelijke organisaties worden vroegtijdig betrokken bij plannen die hun leefomgeving raken.
• We stimuleren initiatieven die ontmoeting, samenleven en onderlinge verbondenheid versterken.
• De gemeente werkt niet enkel op het gemeentehuis maar ook dichtbij, toegankelijk en herkenbaar in de kernen.

3. Onderwijs en ontwikkeling

• We maken de ontwikkeling van onze inwoners mogelijk door te streven naar een compleet en zo breed en passend mogelijk onderwijsaanbod binnen de gemeente.
• Basisscholen en peuterspeelzalen behouden we waar mogelijk: dichtbij, toegankelijk en bereikbaar in de kernen.
• Team sociaal werkt nauw samen met onderwijs en leerplicht om thuiszitters zoveel mogelijk te voorkomen.
• Ook de schoolgebouwen die de afgelopen jaren niet zijn gerenoveerd of vernieuwd ondersteunen we bij verduurzaming en het realiseren van een gezond binnenklimaat, met aandacht voor ventilatie en frisse leeromgevingen. We zoeken voor deze schoolgebouwen synergie met aanliggende voorzieningen. Hiervoor stellen we incidenteel geld beschikbaar. 
• Onderwijs, opvang, sport en cultuur worden waar mogelijk in samenhang ontwikkeld.

4. Welzijn, ontmoeting en preventie

• We investeren in preventie, welzijn en informele netwerken om zware zorg zo veel mogelijk te voorkomen.
• Laagdrempelige ondersteuning blijft beschikbaar in de kernen, in samenwerking met vrijwilligers, mantelzorgers en professionals.
• Jongeren, gezinnen, ouderen en kwetsbare inwoners kunnen rekenen op passende ondersteuning dichtbij huis. 
• Vrijwilligerswerk en mantelzorg worden gewaardeerd en praktisch ondersteund.

5. Sport, cultuur en recreatie

• Sport, cultuur en recreatie zijn essentieel voor gezondheid, ontmoeting en sociale samenhang en we gaan hiermee door op de ingeslagen weg.
• We blijven investeren in toegankelijke sportvoorzieningen, verenigingen en beweegmogelijkheden in en rond de kernen. We breiden het fonds Steengoed uit om ook sportaccommodaties te kunnen ondersteunen en hen helpen te verduurzamen. Waar mogelijk zorgen we er met fonds Steengoed ook voor dat deze sportaccommodaties toegankelijk voor alle inwoners worden gemaakt. 
• We onderzoeken de mogelijkheden hoe we de sport in West Betuwe toekomstbestendig kunnen maken, bijvoorbeeld door middel van een sportbedrijf. Waar mogelijk zetten we hierin al stappen.
• We blijven ons structureel inzetten om als West Betuwe een sportgemeente te zijn, hier stellen we jaarlijks middelen voor beschikbaar.  
• We behouden onze recreatieve voorzieningen, wandel- en fietsroutes en dorpsommetjes die bijdragen aan een aantrekkelijke leefomgeving. Hier stellen we structurele middelen voor beschikbaar. 
• We kijken naar mogelijkheden om bestaande recreatieve routes aan elkaar te verbinden en uit te breiden, bijvoorbeeld klompenpaden en mountainbikeroutes. We stellen hier incidenteel geld voor beschikbaar. 
• We onderzoeken de mogelijkheden of een jachthaven in Beesd gerealiseerd kan worden in combinatie met andere opgaven zoals recreatie, economie en klimaatadaptatie.
• Initiatieven vanuit inwoners krijgen ruimte, met zo min mogelijk regeldruk.

6. Bereikbaarheid en mobiliteit

• Het is belangrijk dat inwoners mobiel blijven en volop kunnen meedoen in de samenleving.
• We zorgen dat voorzieningen goed bereikbaar zijn, ook voor inwoners zonder auto.
• De onderlinge kernen blijven veilig en goed verbonden, voor voetgangers, fietsers, openbaar vervoer en gemotoriseerd verkeer.
• We gaan het gesprek met de provincie aan om de buurtbussen in onze gemeente op elkaar aan te laten sluiten en de mogelijkheid om het gebruik van deze buurtbussen gratis te maken. 
• Verkeersveiligheid, vooral rond scholen en dorpscentra, blijft een prioriteit.
• De uitrol van 30-km zones pakken we slim aan.
• Ter bestrijding van het sluipverkeer gaan we het volgende doen:
  • We bekijken de verplaatsing van sluipverkeer integraal met de omliggende kernen. Zoals de ingrepen in Beesd de kernen Rumpt en Rhenoy raken;
  • We zoeken daarbij de samenwerking op met de omliggende gemeenten, provincies en Rijk;
  • We maken gebruik van slimme camerasystemen. 

7. Een gezonde, verzorgde leefomgeving

• We zorgen voor een nette, groene en veilige openbare ruimte die jong en oud, uitnodigt tot ontmoeting, spelen en bewegen.
• Groenbeheer, speelplekken en openbare voorzieningen sluiten zoveel mogelijk aan bij de wensen van inwoners per kern door gebruik van kerngerichte beheerplannen. 
• We zien begraafplaatsen als een collectieve voorziening. Begraven moet voor iedereen toegankelijk zijn. De tarieven voor de begraafrechten hoeven niet kostendekkend te zijn. 
• Gezondheid, welzijn en leefbaarheid worden meegewogen in ruimtelijke en infrastructurele keuzes.
• Polarisatie en de verdeling van meningen in de samenleving, zonder het kennen van elkaars drijfveren zorgt voor verwijdering. We stimuleren het gesprek en begrip voor elkaar.

Doelen

West Betuwe is met zijn vele fruittelers dé fruitgemeente van Nederland. Samen met de diverse andere agrarische ondernemers vormen zij de basis van onze plattelandsgemeente. Maar de gemeente biedt nog zoveel meer. Verschillende elementen in het landschap zoals de open velden, forten, kastelen, molens, de prachtige kernen en het unieke rivierenlandschap maken de gemeente aantrekkelijk. Natuur vormt een essentiële component van een prettige leefomgeving en draagt bij aan het welzijn van mens en samenleving. Om de natuur te beschermen en te verbinden met ecologische structuren in de regio zijn delen van het landschap onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland en Natura 2000. Ondertussen zien we dat ons platteland en de beheerders van ons landschap steeds meer onder druk komen te staan. Er wordt voor veel thema’s naar het platteland gekeken: voor het energievraagstuk, drinkwaterwinning, wateroverlast (onder andere Ruimte voor de Rivier 2.0), droogte, stikstofproblematiek en het vergroten van de infrastructuur. Het landschap en zijn beheerders hebben onze ondersteuning nodig. Om de belangen voor ons platteland binnen en buiten de gemeente te behartigen, in samenwerking met de andere plattelandsgemeenten van de P10, bekijken we de diverse uitdagingen in dit gebied integraal. Landbouwbedrijven dienen de ruimte te krijgen om te ondernemen. Het is hierbij van belang onze doelen op het gebied van duurzaamheid, dierenwelzijn, energiebesparing, milieu, biodiversiteit en landschap niet uit het oog te verliezen. We gaan met onze inwoners en ondernemers aan de slag met bewustwording van verduurzaming en klimaatadaptie.

Actiepunten

1. Agrarisch ondernemerschap

• Agrarische ondernemers krijgen de ruimte om zich te ontwikkelen. Daarbij stimuleren we innovatieve maatregelen om de landbouw toekomstbestendig te maken.
• We stellen geen bovenwettelijke eisen aan agrarische ondernemers.
• We zetten het vigerende beleid voort en we blijven ons profileren als fruitgemeente, daar zijn we immers trots op. 
• Vergroting van het agrarisch bouwvlak is mogelijk bij toekomstgerichte agrarische bedrijven.
• Dit alles passend in een nog op te stellen landbouwvisie.

2. Duurzaamheid en energie met draagvlak

• We blijven inzetten op een haalbare route naar energieneutraliteit in 2050 en volgen hierbij ook het landelijke tempo, met energie besparen als eerste prioriteit. Hierbij temporiseren wij onze eerdere ambities op het gebied van (de pilots) warmtenetten.
• Zonnepanelen worden op daken gerealiseerd; grootschalige opwek op landbouwgrond wijzen we af.
• We blijven vooralsnog bij het uitgangspunt: geen windturbines hoger dan 20 meter.
• We staan open om een gesprek te voeren over een kerncentrale in onze gemeente. Een dergelijk initiatief dient altijd voordelig te zijn voor de regio en alleen als er voldoende draagvlak onder onze de inwoners van onze gemeente is.
• Lokale energie-initiatieven en energiecoöperaties kunnen ondersteund worden als zij passen in de omgeving en draagvlak hebben. 
• We helpen inwoners praktisch bij verduurzaming, met speciale aandacht voor energiearmoede en mensen met een kleine beurs.

3. Afval, circulariteit en schone leefomgeving

• We stimuleren afval scheiden en maken het zo makkelijk mogelijk voor onze inwoners.
• We ondersteunen en waarderen zwerfafvalbrigades en opschoonacties in de kernen.
• We stimuleren circulaire initiatieven en hergebruik, samen met inwoners en ondernemers.

4. Recreatie en toegankelijkheid van natuur

• Inwoners moeten dichtbij huis kunnen wandelen, fietsen en recreëren. We blijven investeren in dorpsommetjes, klompenpaden en recreatieve routes.
• Natuur blijft toegankelijk. Bescherming en gebruik moeten hand in hand gaan.
• We verbinden natuur, cultuurhistorie en recreatie, zodat het landschap beleefbaar én herkenbaar blijft.

Doelen

Gezondheid, welzijn en samenleven staan aan de basis van een sterke gemeente. Gezondheid is voor iedereen belangrijk. Ons uitgangspunt is dat er voor iedere inwoner van West Betuwe passende, toegankelijke en betaalbare zorg en ondersteuning beschikbaar is – jong of oud, nu en in de toekomst. Tegelijk zien we dat dit niet langer vanzelfsprekend is. De vergrijzing neemt toe, de druk op zorg en ondersteuning groeit en het tekort aan personeel is een blijvend vraagstuk. In West Betuwe bereiden we ons daarom actief voor op de maatschappelijke opgaven die op ons afkomen. Wij kiezen nadrukkelijk voor een beweging van zorg naar gezondheid. Preventie en een sterke sociale basis zijn leidend om zware zorg te voorkomen. Dat doen we door te investeren in welzijn, ontmoeting en informele netwerken. Sport, cultuur en bewegen zien we als ondersteunende preventieve voorzieningen. Dat doen we door te investeren in gemeenschapskracht, preventie en een sterke sociale basis in onze kernen. Omzien naar elkaar betekent dat we elkaar kennen, elkaar ontmoeten en elkaar helpen. Een leefbare, betrokken samenleving draagt bij aan gezondheid en veerkracht. De gemeente ondersteunt en versterkt wat in dorpen en kernen al aanwezig is, met bestuur dichtbij, maatwerk en vertrouwen als uitgangspunt.
In lijn met landelijke en regionale afspraken werken we verder aan een fundamentele verandering van zorg en ondersteuning. Hiervoor wordt (verplicht) intensief samengewerkt in de regio. Preventie is geen losse beleidslijn, maar een vast toetsingskader bij keuzes in het sociaal domein. We versterken de sociale basis door in te zetten op preventie en collectieve voorzieningen vóór individuele zorg, met dorpshuizen en MFC’s als kern van die sociale basis/centrale ontmoetingsplekken. Tegelijk maken we duidelijke keuzes om zorg betaalbaar en uitvoerbaar te houden. En we nemen de regie in de samenwerking met zorgverzekeraars, zorgaanbieders en welzijnsorganisaties. Nieuwe plannen in het sociaal domein toetsen we daarom altijd op effectiviteit, betaalbaarheid, uitvoerbaarheid en bijdrage aan preventie.

Actiepunten

1. Gezonde en leefbare kernen als fundament

• We versterken de leefbaarheid in alle kernen, omdat een sterke samenleving een positief effect heeft op gezondheid en welzijn.
• Kerngericht werken blijft het uitgangspunt: verschillen tussen kernen zijn leidend bij keuzes en prioriteiten. 
• Ontmoeting en sociale samenhang krijgen een centrale plek in beleid en uitvoering.

2. Preventie voor alle generaties

• We zetten actief in op gezondheidsbevordering en preventie, voor jong en oud.
• We bouwen verder aan preventieve aanpakken, waaronder: 
  • een gezonde en kansrijke start voor kinderen in de eerste 1000 dagen;
  • vroegsignalering bij jeugd, gezinnen en ouderen;
  • aandacht voor armoede en een effectief minimabeleid;
  • gezinsondersteuning, we gebruiken daarbij inzichten vanuit onder andere het Deltaplan vitale relaties;
  • ondersteuning van jongeren om gezond op te groeien, eenzaamheid tegen te gaan en een gezond gewicht te behouden;
  • de rookvrije generatie;
  • het tegengaan van eenzaamheid en het bevorderen van beweging en vitaliteit voor ouderen.
• We werken aan sterke gemeenschappen, sport, cultuur, recreatie en natuur als belangrijke pijlers voor preventie en het beheersbaar houden van zorgkosten op de lange termijn.
• Preventie wordt een vast toetsingskader bij keuzes in het sociaal domein. 

3. Sterke sociale basis en lokale toegang

• We werken aan een stevige basisinfrastructuur voor zorg, welzijn en gezondheid. Hierin gaan de dorpshuizen een belangrijke rol spelen. Ons uitgangspunt is dat de zorgverzekeraars hiertoe ook een structurele bijdrage leveren. We bouwen aan een sterke, herkenbare lokale toegang, zodat inwoners tijdig passende ondersteuning krijgen die aansluit bij hun wensen en levensovertuiging zonder wachtlijsten en streven naar nul uithuisplaatsingen van jeugdigen.
• De GGD, team sociaal, informele organisaties, kerken, verenigingsleven, vrijwilligers, lokale ondernemers, scholen en zorg- en welzijnsinstellingen vormen samen deze basis.
• We ondersteunen lokale initiatieven zoals Beesd voor elkaar en Zorgzaam Haaften.
• Team sociaal is het eerste aanspreekpunt voor inwoners, poortwachter voor maatwerkvoorzieningen en verbinder tussen informele netwerken en specialistische zorg.
• Schoolmaatschappelijk werk wordt integraal onderdeel van Team sociaal.
• Het college formuleert duidelijke mandaten, zodat Team sociaal effectief stuurt op instroom, doorstroom en uitstroom.

4. Wonen, zorg en leven in samenhang

• We spelen in op ontwikkelingen in zorg en ondersteuning door inwoners te helpen langer zelfstandig te wonen.
• Bij de uitvoering van de woonzorgvisie hebben we aandacht voor verschillen tussen kernen. 
• We leggen verbindingen tussen wonen, welzijn, zorg en leefbaarheid in de kernen, met aandacht voor jongeren, ouderen, mensen met een beperking en overige kwetsbare groepen.
• We ondersteunen de aanpak laaggeletterdheid en het bibliotheekwerk.

5. Beschermd wonen en maatschappelijke opvang

• Samen met regiogemeenten zetten we in op de doorontwikkeling van beschermd wonen en maatschappelijke opvang.
• We werken toe naar ondersteuning die zoveel mogelijk dichtbij inwoners plaatsvindt, met oog voor menselijke maat en lokale draagkracht.

6. Identiteitsgebonden zorg

• Identiteitsgebonden zorg blijft verankerd in de relevante gemeentelijke verordeningen binnen het sociaal domein.

Maatwerkcontracten worden uitsluitend aangegaan met aanbieders die voldoen aan dezelfde kwaliteitseisen, toetsingscriteria en verantwoordingsverplichtingen als de gecontracteerde aanbieders binnen de regio.

Doelen

West Betuwe is een gemeente van kernen waar samenleven, draagkracht en leefbaarheid centraal staan. Wij zien dat vraagstukken vanuit het Rijk, zoals de opvang en huisvesting van nieuwkomers – waaronder vluchtelingen uit Oekraïne, asielzoekers en statushouders – bij gemeenten wordt neergelegd. Deze landelijke verantwoordelijkheid wordt lokaal voelbaar. West Betuwe heeft de afgelopen jaren hierin haar verantwoordelijkheid genomen (en soms nog meer dan dat) en daarmee laten zien dat zij solidair is. Daarnaast verblijven er circa 5.000 arbeidsmigranten in onze gemeente. Tegelijkertijd zit hier ook een beperking. De gemeenschappen in de gemeente bestaan uit 26 unieke kernen die samen met ons hard werken om hun leefbaarheid in stand te houden en hun eigen identiteit en de identiteit van West Betuwe als plattelandsgemeente te behouden. Daarom willen wij weten wat de impact van elke vorm van opvang is voordat wij daar verder aan meewerken. Dit vraagt om een goede businesscase. Onze ambitie is om warmhartig en menselijk te blijven richting nieuwkomers, zonder de draagkracht van onze kernen, inwoners en organisatie te overschrijden. Wij willen keuzes die recht doen aan:

• de menselijke maat;
• de leefbaarheid en veiligheid in onze dorpen;
• het aanwezige draagvlak;
• beheersbare druk op de voorzieningen (bijvoorbeeld zorg en onderwijs)
• de beperkte ambtelijke en financiële capaciteit van de gemeente.

Wij voeren de wet uit, maar doen dat zorgvuldig op een manier die past bij West Betuwe. Dat geldt als onze kernen aangeven dat er draagvlak is én recht wordt gedaan aan bovenstaande aspecten. Bovendien spreken wij het Rijk en de regio nadrukkelijk aan op hún rol en verantwoordelijkheid.

Actiepunten

1. Uitgangspunten bij opvang van nieuwkomers

• Wij constateren dat West Betuwe sinds 2022 substantieel heeft bijgedragen aan de opvang van nieuwkomers (o.a. Oekraïense ontheemden, Alleenstaande Minderjarige Vreemdelingen (AMV) en statushouders).
• Deze inzet is het startpunt voor onze positie richting Rijk en provincie.
• Opvang mag niet ten koste gaan van leefbaarheid, druk op voorzieningen, veiligheid, woningbouw voor eigen inwoners of jongerenperspectief.
• Draagvlak in de samenleving is geen bijzaak, maar een randvoorwaarde voor verdere stappen.
• De schaal van opvang van nieuwkomers moet passen bij het karakter van kernen.

2. West Betuwe blijft een fijne plek om te verblijven voor arbeidsmigranten uit andere delen van Europa

In gemeente West Betuwe werken veel arbeidsmigranten, bijvoorbeeld in de fruitteelt, bij de veiling en distributiecentra. Deze arbeidsmigranten zijn van groot belang voor onze ondernemers. Als gemeente vinden we het belangrijk dat zij onder goede arbeidsomstandigheden kunnen werken en veilig gehuisvest zijn.

3. West Betuwe biedt een veilige plek voor hen die vluchten voor de oorlog in Oekraïne

Sinds de Russische invasie van Oekraïne op 24 februari 2022 zijn veel mensen op de vlucht geslagen. West Betuwe huisvest een groot aantal van deze ontheemde mensen en zal dat de komende jaren samen met de kernen blijven doen. 

4. West Betuwe ondersteunt de integratie van statushouders 

Mensen die hun land ontvluchten vanwege oorlog of vervolging op basis van geloof, ras, geaardheid of politieke overtuiging, kunnen in een ander land asiel aanvragen. Wanneer zij in Nederland een verblijfsvergunning krijgen moeten zij inburgeren en zijn zij verplicht om daarvoor naar school te gaan. Zo kunnen statushouders integreren in Nederland en hier hun leven verder opbouwen. Wij blijven hen ondersteunen in dit proces. Daartoe maken we actief gebruik van mogelijkheden om statushouders eerder aan het werk te krijgen in samenwerking met Werkzaak Rivierenland en het WerkgeversServicepunt. Het verkorten door intensiveren van het taaltraject is daarbij een belangrijke route.

5. West Betuwe neemt onder voorwaarden haar verantwoordelijkheid in de uitvoering van de Spreidingswet 

De opvang van asielzoekers is een wettelijke taak waarin West Betuwe haar verantwoordelijkheid neemt. Om die verantwoordelijkheid te kunnen nemen moet de gemeente vooraf in beeld krijgen welke gevolgen de opvang voor de gemeente financieel en capaciteit heeft, en welke gevolgen de opvang heeft op de lokale gemeenschappen en voorzieningen. Pas als dat in beeld is, er draagvlak in de kernen bestaat en de veiligheid geborgd is zal de gemeente een besluit kunnen nemen over de opvanglocatie(s). Hierin verwachten wij ondersteuning vanuit de landelijke overheid en het COA, meer dan er tot nu toe is geweest. Omdat de opvang van vluchtelingen ook een regionaal effect heeft, willen we de mogelijkheden samen met onze buurgemeenten bespreken. 

Doelen

Wij streven naar een financieel gezonde, transparante en toekomstbestendige gemeente West Betuwe, waarin iedere euro bijdraagt aan de leefbaarheid van onze kernen en het welzijn van onze inwoners en ondernemers.

Onze ambitie is een solide financiële koers die ruimte biedt voor investeringen in voorzieningen, woningen, duurzaamheid en sociale samenhang, zonder dat de lasten voor inwoners onevenredig stijgen. Daarbij staat de menselijke maat centraal: inwoners moeten erop kunnen vertrouwen dat middelen doelmatig worden ingezet.

Wij kiezen voor een bestuur dat:

• zorgvuldig omgaat met belastinggeld en stuurt op een sluitende begroting; 
• tegelijkertijd durft te investeren in de toekomst van onze dorpen en voorzieningen; 
• transparant en begrijpelijk communiceert over keuzes, risico’s en resultaten; 
• rechtvaardig en evenwichtig omgaat met lasten en lusten voor inwoners. Wij bouwen daarmee aan een gemeente die financieel stabiel is én ruimte houdt voor ontwikkeling.

We kijken nadrukkelijk naar dynamisch begroten. De gemeente staat namelijk voor een uitdaging: er zijn beperkte structurele middelen, terwijl het coalitieakkoord wel doelen heeft. In de afgelopen jaren waren er incidentele financiële meevallers, en hoewel die kleiner worden, kunnen ze ook in de toekomst nog plaatsvinden. Een voorbeeld hiervan zijn de incidentele bijdragen van het Rijk voor het uitstellen van het ravijnjaar. We willen voorkomen dat er te snel wordt bezuinigd, terwijl dat achteraf misschien niet nodig blijkt. Daarom kiezen we ervoor om niet alle plannen meteen uit te voeren, maar pas wanneer er daadwerkelijk ruimte is. 
Zodra er een meevaller komt, wordt deze apart gezet en gekoppeld aan concrete doelen. Vervolgens beginnen we zorgvuldig, wordt er goed gemonitord en bijgestuurd waar nodig. Zo voorkomen we dat er te vroeg grote stappen worden gezet die later moeten worden teruggedraaid. 
Daarnaast houden we altijd een deel van de middelen achter de hand, als een soort veiligheidsbuffer. Die kunnen worden ingezet als het financieel slechter gaat of als prioriteiten veranderen. Deze werkwijze biedt het college en de raad de mogelijkheid om flexibel en verantwoord om te gaan met onzekerheden, zonder onze doelen los te laten.

Actiepunten

1. Solide en verantwoord financieel beleid

• We sturen op een structureel sluitende begroting en bewaken actief de financiële positie van de gemeente. 
• We maken tijdig keuzes bij teruglopende rijksmiddelen en stellen duidelijke prioriteiten. 
• We bouwen en behouden een gezonde reservepositie om risico’s en tegenvallers op te vangen. 
• We blijven kritisch op uitgaven en toetsen deze op nut, noodzaak en maatschappelijke meerwaarde.